Jak skutecznie zapobiegać przedwczesnemu porodowi?

Kobieta ciężarna, która zauważy u siebie niepokojące objawy powinna niezwłocznie skontaktować się najlepiej z lekarzem prowadzącym ciążę bądź innym specjalistą ginekologiem - położnikiem, któremu powinna przedstawić dotychczasową dokumentację medyczną przebiegu ciąży, wyniki badań itp. W przypadku ustalenia wskazań powinna być hospitalizowana na Oddziale Patologii Ciąży lub na sali porodowej.
Ciężarna musi zastosować się do ścisłego reżimu łóżkowego. Najlepiej gdy leży się w pozycji na lewym boku. Należy wtedy unikać pozycji leżącej na plecach, ponieważ ciężarna macica uciska na naczynia krwionośne, co utrudnia przepływ krwi w dużych naczyniach.

W przypadku hospitalizacji ciężarnej wykonuje się standardowe badania krwi (morfologia, grupa krwi, elektrolity, ocena nerek i wątroby oraz układu krzepnięcia), EKG (gdy kobieta obciążona jest kardiologicznie), badanie ogólne moczu i posiew, badanie KTG, które ocenia czynność skurczową macicy oraz akcję serca płodu. Przeprowadza się też badanie położnicze przez pochwę, w którym ocenia się skrócenie szyjki, jej pozycję, twardość, rozwarcie, podczas którego pobiera się również wymaz z pochwy i szyjki macicy w celu wykrycia obecności drobnoustrojów lub tzw. dysbakteriozy pochwy (zaburzenia naturalnej flory fizjologicznej pochwy). Ciężarna poddawana jest badaniu ultrasonograficznemu, aby ocenić wiek ciążowy, masę i położenia płodu i obecności wad rozwojowych.

W sytuacji ryzyka przedwczesnego porodu kobieta powinna często otrzymywać leki uspokajające i rozkurczowe (Hydroxyzyna, No-Spa, Relanium), w razie infekcji lub podejrzenia zakażenia wewnątrzmacicznego stosuje się antybiotyki. Po ustaleniu wystąpienia ryzyka przedwczesnego porodu stosuje się leki hamujące czynność skurczową macicy oraz ustala się sposób zakończenia ciąży (poród naturalny czy cięcie cesarskie).

Pierwszą ze stosowanych metod zapobiegania przedwczesnemu porodowi jest tokoliza, czyli hamowanie czynności skurczowej macicy za pomocą leków. Tokolizę stosuje między 24 a 34 tygodniem ciąży, wówczas, gdy opóźnienie porodu jest korzystne dla dziecka (dzięki temu zyskuje się czas na podanie leków stymulujących rozwój płuc płodu i zmniejszających ryzyko krwawień wewnętrzczaszkowych). Tokoliza może przedłużyć ciążę zwykle ponad 48 godzin, niekiedy nawet ponad 7 dni. Tokoliza stosowana jest tylko w przypadku porodu przedwczesnego, czyli tylko wówczas, gdy obecne są zmiany szyjki macicy. Terapia jedynie nadmiernej czynności skurczowej nie znajduje uzasadnienia. Tokolizy nie stosuje się również wówczas, gdy dziecko nie odniesie z niej korzyści (np. gdy posiada wady rozwojowe uniemożliwiające przeżycie) lub znajduje się w bezpośrednim niebezpieczeństwie i konieczne jest natychmiastowe zakończenie ciąży. Do przeciwwskazań leczenia tokolitycznego w zagrażającym porodzie przedwczesnym należą: zakażenie wewnątrzmaciczne, rzucawka, przedwczesne oddzielnie się łożyska, niedotlenie wewnątrzmaciczne, ostra ciążowa niewydolność wątroby, wady rozwojowe płodu uniemożliwiające przeżycie, ciąża obumarła. Każda ciężarna, u której dochodzi do porodu w czasie terapii tokolitycznej jest narażona na zwiększone ryzyko krwotoku poporodowego z powodu atonii macicy (braku prawidłowego obkurczania macicy po porodzie).

Jedną z najczęstszych przyczyn porodu przed terminem jest przedwczesne pęknięcie błon płodowych i zakażenie, które drogą wstępującą szerzy się z pochwy na macicę i pęcherz płodowy. Ryzyko zakażenia wewnątrzmacicznego rośnie wraz z czasem ekspozycji na drobnoustroje z powodu zaburzonej integralności i szczelności błon płodowych. Wczesne zastosowanie skutecznego antybiotyku pozwala zapobiec zakażeniu i znacznie wydłużyć czas trwania ciąży. Najczęściej stosowanymi antybiotykami są erytromycyna i amoksycylina. Unika się natomiast podawania leku skojarzonego - amokscycyliny z kwasem klawulonowym, gdyż ten ostatni zwiększał ryzyko występowania martwiczego zapalenia jelit u noworodków. U kobiet z przedwczesnym pęknięciem błon płodowych przeprowadza się również badania w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową i nosicielstwa bakterii paciorkowca grupy B.
Zaleca się ponadto oszczędzający tryb życia, unikanie wysiłków fizycznych i stresów, odpoczynek w łóżku a nawet ścisły reżim łóżkowy. Należy jednak pamiętać, że długotrwały bezruch sprzyja zakrzepicy żylnej i odwapnieniu kości.

Drugą metodą leczenia jest stymulacja dojrzewania płuc płodu i zapobieganie krwotokom do komór mózgu u noworodków za pomocą hormonów - glikokortykosteroidów. W tym celu stosuje się betametazon lub deksametazon - najlepiej gdy czas leczenia wynosi 48 godz. Glikokortykosteroidy ponadto zmniejszają częstość występowania martwiczego zapalenia jelit, potrzebę wentylacji za pomocą respiratora oraz hospitalizacji noworodków na oddziałach intensywnej terapii. Nie stwierdzono żadnych istotnych działań niepożądanych u matki ani dziecka po tej terapii.

Skutki porodu przedwczesnego głównie wiążą się z wcześniactwem i niedostatecznym rozwojem organizmu noworodka oraz zakażeniem wewnątrzmacicznym, które jest jedną z najczęstszych przyczyn porodu przed 32 tygodniem ciąży. Do najczęstszych powikłań wcześniactwa należą zaburzenia oddychania i ostra niewydolność oddechowa, bezdechy, krwawienia dokomorowe i z kikuta pępowiny,martwicze zapalnie jelit, sepsa, utrudnione karmienie, przedłużająca się żółtaczka oraz zaburzenia rozwoju siatkówki. Dzieci te są też często wielomiesięcznie hospitalizowane na oddziałach intensywnej terapii, wentylowane mechanicznie za pomocą respiratora, a w przyszłości wykazują zaburzenia rozwoju fizycznego i psychicznego.