Jak rozpoznać i leczyć mononukleozę zakaźną?

Do zakażenia tym wirusem dochodzi głównie poprzez ślinę osoby zainfekowanej - poprzez pocałunki, lub zanieczyszczone śliną przedmioty- picie z tej samej szklanki, butelki, używanie wspólnych sztućców czy dzielnie się kęsami pokarmu. Do zakażenia może dość też w wyniku przetoczenia krwi, przeszczepienia szpiku kostnego lub narządów pochodzących od osoby będącej nosicielem wirusa.
Przeciętnie okres wylęgania (czyli od momentu wniknięcia wirusa do organizmu do pierwszych objawów) wynosi 30-50 dni. Osoba zakażona wirusem może być zaraźliwa dla otoczenia i przenosić wirusa zwykle do 5 dni od momentu pojawienia się wysokiej gorączki, czasami jednak może trwać to 4-6 miesięcy, nawet do 1,5 roku.
Po zakażeniu wirus nie jest eliminowany z organizmu i pozostaje w postaci nieaktywnej (latentnej) w limfocytach i komórkach nabłonka jamy ustnej nawet przez całe życie.

Zakażeniu wirusem EBV może ulec każdy, bez względu na wiek. Objawy mononukleozy zakaźnej spotykane są najczęściej u młodzieży, młodych dorosłych oraz dzieci w wieku szkolnym. Natomiast zakażenie u niemowląt i małych dzieci oraz u osób podeszłym wieku często przebiega bezobjawowo lub z nieswoistymi objawami przypominającymi zwykłe przeziębienie.

Jako pierwsze pojawiają się nieswoiste objawy grypopodobne - osłabienie, brak apetytu, trudności z koncentracją, złe samopoczucie, które mogą trwać 7-14 dni.
Następnie pojawia się wysoka gorączka, dochodząca do 40 st. C, która zwykle trwa 1-2 tygodnie, a wyjątkowo może utrzymywać się do miesiąca. Towarzyszy jej silny ból i zaczerwienienie gardła, utrudnione połykanie, przykry zapach z ust. Migdałki podniebienne są powiększone i pokryte charakterystycznym kremowo-żółtym wysiękiem. Na tym etapie choroby objawy są bardzo podobne do typowej anginy paciorkowcowej, z którą mononukleoza bywa mylona. U małych dzieci może wystąpić obrzęk powiek, nasady nosa i łuków brwiowych.
Kolejnym ważnym objawem jest powiększenie węzłów chłonnych (limfadenopatia), które może poprzedzać wystąpienie gorączki bądź pojawia się w okresie gorączkowym. Jest to najdłużej utrzymujący się objaw choroby- nawet do pół roku. U młodzieży i dorosłych zwykle dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych szyjnych tylnych i podżuchowowych, u młodszych dzieci także węzłów pachowych i pachwinowych. Węzły chłonne są bolesne przy dotyku a ich rozmiary mogą przekraczać 3 cm.
Osoby chore mogą też cierpieć z powodu powiększenej śledziony - narządu położonego w górnej części jamy brzusznej po lewej stronie.
Jak już wspomniano wcześniej monunukleoza często bywa mylona z anginą paciorkowcową, wówczas najczęściej zlecanym lekiem jest antybiotyk amokscylina lub ampicylina (popularne Dumox, Ospamox). Ważnym objawem, który może naprowadzić na prawidłowe rozpoznanie jest wystąpienie swędzącej wysypki zwykle w okresie 7 dni od przyjęcia antybiotyku.

Rozpoznanie mononukleozy opiera się o typowe objawy i zmiany badaniach laboratoryjnych, takie jak:

Morfologia krwi - wzrost ilości leukocytów (zwykle 10-20 tys./ml), a zwłaszcza zaliczanych do nich limfocytów. Zwiększenie liczby tzw. lifocytów atypowych>10%

Badania wątroby - podwyższony poziom AST i ALT (są to enzymy wątrobowe), co świadczy o uszkodzeniu wątroby

Badania serologiczne, w których ocenia się obecność swoistych przeciwciał- specjalnych odpornościowych białek, które wytwarzane są przez organizm po kontakcie z wirusem.

Odczyn Paula, Brunella i Davidsona- to również badanie przeciwciał ale tzw. heterofilnych. Oznacza się je u osób powyżej 5 roku życia. U młodszych dzieci oznacza się natomiast jedynie swoiste przeciwciała.

Przede wszystkim zalecany jest odpoczynek w łóżku, unikanie nadmiernego wysiłku i urazów, które mogą powstać podczas uprawniania sportów kontaktowych, gier zespołowych, gdyż powiększona śledziona może grozić pęknięciem, a w konsekwencji krwotokiem, który może stanowić zagrożeniem życia.
Nie stosuje się swoistych leków działających przeciwwirusowo. Leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów: stosowaniu leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych (Paracetamol, Ibuprofen), w przypadku znacznego ograniczenia drożności dróg oddechowych przez powiększone migdałki podniebienne i węzły chłonne oraz utrudnionego oddychania stosuje się glikokortykostroidy (Encorton).

Glikokortykostroidy zalecane są także w przypadku wystąpienia swędzącej wysypki po antybiotykach aminiopenicylinowych w przebiegu mononukleozy. Pojawienie się takiej wysypki nie oznacza jednak, że dana osoba jest uczulona na dany antybiotyk. Jest to jedynie reakcja występująca przy zakażeniu EBV.

Nie ma szczepionki przeciwko EBV. Po zakażeniu wirusem pozostaje trwała odporność i nie występują ponowne zachorowania na mononukleozę.

Powikłania występują rzadko - dotyczą mniej niż 5% osób zakażonych. W przebiegu choroby mogą dołączyć się bakteryjne zakażenia gardła, zapalenie płuc, zapalenie krtani, gdyż wirus osłabia odporność i usposabia do wtórnych zakażeń. Może wystąpić również niedokrwistość, spadek ilości płytek krwi i białych krwinek -granulocytów. Do innych powikłań zalicza się: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie rdzenia kręgowego, zapalenia mięśnia sercowego i osierdzia oraz zaburzenia rytmu serca. Groźnym powikłaniem może być wspomniane już pękniecie powiększonej śledziony, które objawia się nagłym, silnym bólem po lewej stronie brzucha.
Zakażenie wirusem EBV ma ponadto związek z powstaniem chorób nowotworowych: ziarnicy złośliwej, chłoniakami, rakiem nosogardła.